Nasz patron

Św. Kazimierz Królewicz

Kazimierz urodził się 3 października 1458 r. w Krakowie na Wawelu. Był drugim spośród sześciu synów Kazimierza Jagiellończyka. Jego matką była Elżbieta, córka Albrechta II. Kazimierz łączył życie religijne, wręcz kontemplacyjne, z działalnością polityczną.

Stawiany jest jako wzór konsekwencji w realizowaniu postanowień oraz miłosierdzia wobec potrzebujących i cierpiących. Mówił bowiem o sobie, że „królewicz nie może nic przystojniejszego czynić, jak w ubogich służyć samemu Chrystusowi”. Jego relikwie spoczywają w katedrze wileńskiej, a uroczystość ku jego czci obchodzona jest na Litwie jako święto państwowe.

Młody królewicz miał w Krakowie wybitnych wychowawców: św. Jana Kantego, Jana Długosza i Filipa Kallimacha. Wiele czasu poświęcał modlitwie. Chętnie przebywał wśród ubogich, dzieląc się swoimi dobrami. Powszechnie podziwiano jego mądrość i dojrzałość. Jan Długosz napisał o nim, że „był młodzieńcem szlachetnym, rzadkich zdolności, godnego pamięci rozumu”.

W wieku 13 lat wyruszył na Węgry, by przyjąć tamtejszą koronę królewską. Wyprawa zakończyła się jednak niepowodzeniem i powrotem królewicza do kraju. W latach 1481–1483, podczas pobytu króla na Litwie, Kazimierz jako namiestnik rządził Królestwem Polskim. Już wtedy odznaczał się sprawiedliwością i troską o ubogich, dbał także o bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne kraju. Na Litwie zyskał wdzięczność i popularność za troskę o potrzeby mieszkańców, zwłaszcza biednych i pokrzywdzonych.

Jego życie duchowe rozwijało się pod wpływem duchowości franciszkańskiej, akcentującej ascezę. Specyfiką pobożności św. Kazimierza była wielogodzinna adoracja Najświętszego Sakramentu oraz kontemplacja męki i śmierci Jezusa Chrystusa. Naśladowanie Chrystusa uznawał za najważniejszą sprawę swojego życia. Miłość bliźniego pojmował w duchu św. Franciszka jako ofiarną służbę.

Praktykował liczne formy ascezy, takie jak noszenie włosiennicy i skromnego stroju, spanie na podłodze oraz długie posty. Unikał rozrywek i wypoczynku, gardził stanowiskami i zaszczytami. Mimo to, łącząc życie kontemplacyjne z działalnością polityczną, brał udział w zjazdach i naradach, towarzysząc ojcu w ważnych sprawach państwowych. Tym samym przygotowywał się do objęcia władzy w Rzeczypospolitej. Jego przygotowanie do przejęcia rządów przerwała jednak śmiertelna choroba — gruźlica.

Św. Kazimierz zmarł w Grodnie 4 marca 1484 r., mając zaledwie 26 lat. Pochowano go w katedrze wileńskiej, w kaplicy Najświętszej Maryi Panny, która od tej pory stała się miejscem pielgrzymek. W 1518 r. król Zygmunt I Stary, rodzony brat Kazimierza, wysłał przez prymasa do Rzymu prośbę o kanonizację królewicza. Leon X na początku 1520 r. wysłał w tej sprawie do Polski swojego legata. Ten, ujęty kultem, jaki tu zastał, ułożył ku czci Kazimierza łaciński hymn i napisał jego żywot.

Na podstawie zeznań legata Leon X w 1521 r. wydał bullę kanonizacyjną i wręczył ją przebywającemu wówczas w Rzymie biskupowi płockiemu, Erazmowi Ciołkowi. Ten jednak zmarł jeszcze we Włoszech, a dokumenty w 1522 r. zaginęły. Król Zygmunt III wznowił więc starania, uwieńczone nową bullą wydaną przez Klemensa VIII 7 listopada 1602 r., w oparciu o poprzedni dokument Leona X, którego kopia zachowała się w archiwum watykańskim.

Kiedy w 1602 r., z okazji kanonizacji, otwarto grób Kazimierza, jego ciało znaleziono nienaruszone mimo dużej wilgotności grobowca. Przy głowie Kazimierza zachował się tekst hymnu ku czci Maryi: Omni die dic Mariae (Dnia każdego sław Maryję), którego autorstwo przypisuje się św. Bernardowi (†1153). Wydaje się prawdopodobne, że Kazimierz złożył ślub dozgonnej czystości.

Uroczystości kanonizacyjne odbyły się w 1604 r. w katedrze wileńskiej. W 1636 r. przeniesiono uroczyście relikwie Kazimierza do nowej kaplicy, ufundowanej przez Zygmunta III i Władysława IV. W 1953 r. przeniesiono je z katedry wileńskiej do kościoła świętych Piotra i Pawła. Obecnie czczony jest ponownie w katedrze.

Św. Kazimierz jest patronem Polski i Litwy. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości w 1991 r. uroczystościom ku czci św. Kazimierza nadano rangę święta państwowego. Corocznie w jego święto w Wilnie organizowane są odpusty i jarmarki zwane kaziukami. W 1948 r. w Rzymie powstało Kolegium Litewskie pod wezwaniem św. Kazimierza. W tym samym roku Pius XII ogłosił św. Kazimierza głównym patronem młodzieży litewskiej. W 1960 r. Kawalerowie Maltańscy obrali św. Kazimierza za swojego głównego patrona; otrzymali wówczas część relikwii Świętego.

W ikonografii atrybutem Świętego jest mitra książęca. Przedstawiany jest także ze zwojem w dłoni, na którym widnieją słowa hymnu Omni die dic Mariae — ku czci Matki Bożej, do której św. Kazimierz miał wielkie nabożeństwo. Często ukazuje się go w stroju książęcym z lilią w ręku lub klęczącego nocą przed drzwiami katedry — dla podkreślenia jego gorącego nabożeństwa do Najświętszego Sakramentu.